Hartwormziekte bij hondenMensen nemen steeds vaker de hond(en) mee op vakantie. Dit kan risico voor de gezondheid van de hond opleveren, bijvoorbeeld besmetting met hartworm in de warmere landen. De kans op hartwormziekte is eenvoudig met preventieve middelen te verminderen Wat is de oorzaak?Hartwormziekte is een ernstige en potentieel dodelijke ziekte bij honden, katten en fretten. De ziekte wordt veroorzaakt door een parasiet genaamd: Dirofilaria Immitis. Bij honden die aan de ziekte lijden worden wormen gevonden in het hart en in de grote bloedvaten rond het hart. De ernst van de verschijnselen is onder andere afhankelijk van de schade die is toegebracht aan de wand van de bloedvaten en het aantal wormen in het dier. De worm zelf is 2.5 tot 5.5 cm lang en 0.5 cm dik. In een hond kunnen wel 300 wormen gevonden worden. Hoe wordt de infectie opgelopen?Volwassen wormen leven in het hart en grote bloedvaten van geïnfecteerde honden. Ze kunnen tot wel 5 jaar in de hond overleven en in die tijd worden vele microfilaria (larven) geproduceerd. Deze leven in de kleine bloedvaatjes van de hond. De microfilaria kunnen zich niet zonder bepaalde mugjes tot volwassen worm ontwikkelen. Bepaalde groeifasen vinden plaats in deze mugjes (ongeveer 30 verschillende soorten, mn van de soort Culicidae), die de microfilaria opnemen tijdens een bloedmaaltijd bij een geïnfecteerd dier. De microfilaria ontwikkelen zich in de mug in 10 tot 30 dagen tot het infectieuze stadium. Als deze microfilaria hierna in de hond terechtkomen, verplaatsen zij zich naar het rechter hart en bijbehorende bloedvaten en ontwikkelen ze zich in 2 tot 3 maanden tot volwassen wormen. Deze planten zich voort en geven microfilaria af aan de bloedbaan. Wat zijn de ziekteverschijnselen?De verschijnselen zijn onder te verdelen in 2 soorten. Een die worden veroorzaakt door de volwassen wormen en een die wordt veroorzaakt door de microfilaria (larven). De volwassen wormen vormen een ophoping in de bloedvaten en irriteren de bloedvatwand. Ze veroorzaken problemen bij de werking van de hartkleppen. Door ophoping kan de bloedvoorziening naar andere organen worden verstoord en kunnen dit kan leiden tot bijvoorbeeld nier- of leveraandoeningen. De eigenaar merkt de volgende verschijnselen: droge hoest (af en toe tot continu), kortademigheid, slapheid, en futloosheid. Deze verschijnselen worden vooral tijdens inspanning gezien. In het meest vergevorderde stadium kan een hond plots flauwvallen en zelfs sterven. Ook worden slechte conditie en eetlust en gewichtsverlies gezien. De hond kan al 2 jaar zijn geïnfecteerd wanneer de eerste verschijnselen van ziekte worden opgemerkt. De ernst van de verschijnselen is afhankelijk van de duur van de infectie en de tijd tussen infectie en eerste ziekteverschijnselen. Microfilaria circuleren door het hele lichaam en kunnen de kleine bloedvaatjes blokkeren en zo tot zuurstoftekort in het geblokkeerde deel leiden. Dit wordt vooral gezien in de longen en de lever. De verschijnselen die dan worden gezien zijn hoesten als gevolg van de schade in de longen en bij problemen in de lever kan bloedarmoede, geelzucht en algemene zwakte worden gevonden. Hoe kan de diagnose worden gesteld?De volwassen wormen roepen een reactie op in het afweersysteem. Hierbij wordt antigeen (eiwit) geproduceerd dat door middel van een bloedtest kan worden aangetoond. Wel moet de hond dan voldoende reactie hebben, dit is meestal bij meer dan 5 vrouwelijke wormen, deze produceren het antigeen. Wordt dit eiwit aangetoond dan is de diagnose gesteld. Microfilaria zijn door middel van een bloeduitstrijkje te vinden. Als er microfilaria worden gevonden is dit het bewijs voor infectie. Worden er geen microfilaria gevonden dan kan het zijn dat er op dat moment er geen uitscheiding is terwijl de hond wel hartwormen heeft. Daarom is het raadzaam om zowel een uitstrijkje als een bloedtest naar antigen te doen om de diagnose te stellen. Om te bepalen of er door hartworm schade aan andere organen is ontstaan kan het functioneren van die organen worden onderzocht. Zo kunnen bloedtesten worden gedaan naar de lever- en nierfunctie, kunnen röntgenfoto’s worden gemaakt om hart en longen te beoordelen, en kan een echo worden gemaakt om de hartfunctie te beoordelen en/of eventuele aanwezigheid van vrij vocht in de buik te bekijken. Hoe is de behandeling?De behandeling is onder te verdelen in verschillende fasen. In de eerste plaats is het belangrijk om de hond zo stabiel mogelijk te maken. Dit wil zeggen dat bij hartklachten hartfunctie ondersteunende middelen en bij schade aan nieren en/of lever infusen gegeven kunnen worden. Soms is de schade aan het hart en andere organen zo uitgebreid dat het bestrijden van de wormen teveel risico’s met zich meebrengt; deze honden worden dan behandeld tegen de orgaanschade en zullen snel komen te overlijden. Als de hond zo stabiel mogelijk is gemaakt worden eerst de volwassen wormen bestreden met een anti-parasitair middel. De wormen gaan dan dood in de loop van ongeveer 30 dagen. De afgestorven wormen worden afgebroken, naar de longen getransporteerd en daar opgenomen door het lichaam. Tijdens deze risicovolle periode is absolute rust essentieel. Bij zware infectie kan de hond 7 tot 8 weken na de behandeling hoesten. Na deze behandeling volgt er een behandeling met een ander anti-parasitair middel, om de microfilaria te bestrijden. Het effect wordt na 7 tot 10 dagen gecontroleerd met behulp van een bloeduitstrijkje. Als er nog steeds microfilaria worden gevonden wordt de behandeling herhaald, net zolang tot er geen meer worden gevonden. Als de hond tijdens de behandeling andere ziekteverschijnselen gaat vertonen, zoals koorts, stoppen met eten of benauwdheid, moet er snel worden ingegrepen, en kunnen andere behandelingen nodig zijn als bijvoorbeeld antibiotica, kooirust of infusen. De schade aan het hart kan definitief zijn; medicatie en controle blijven dan de rest van het leven noodzakelijk. Voorkomen is beter dan genezen!!De infectie is te voorkomen door wanneer men de hond meeneemt naar plaatsen, waar hartworm voorkomt en waar het mugje actief is, maatregelen te nemen die voorkomen dat microfilaria tot volwassen wormen kunnen uitgroeien. Of men moet zien te voorkomen dat de mug de gelegenheid krijgt om de hond te steken. Het eerst is vrij eenvoudig met een middel dat microfilaria doodt, en kan via de dierenarts worden verkregen. De hond dient dan voor vertrek worden behandeld en na 21 dagen nogmaals. Is de hond na 21 dagen nog in het risicovolle gebied dan wordt de behandeling elke maand herhaald tot de hond weer terug is in Nederland. Het blijkt bijna onmogelijk om te voorkomen dat de hond gestoken wordt. De mugjes worden in de warmere delen van de wereld gevonden, maar bijvoorbeeld ook in Italië en Frankrijk. Misschien iets om over na te denken als men op vakantie gaat en de hond wil meenemen???? V.X.N. Visser- dierenarts - Dierenkliniek Gooiland p.s. tijdens ons laatste bezoek aan Hongarije waren wij blij dat wij onze honden PREVENTIEF behandeld hadden tegen de gevreesde hartworm. Het stikte van de muggen en wij hoorden van verschillende lokale hondeneigenaren dat er al veel honden gestorven waren aan deze afschuwelijk ziekte. De juiste dosering tabletten vóór uw vertrek en evt. tijdens de reis kan uw viervoeter veel leed besparen. Henny M. Schoor | 
